Quy định cá nhân vận động từ thiện

Chính phủ ban hành Nghị định số 93/2021/NĐ-CP/2021 về Vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố.

29/10/2021 - 14:25 GMT+7
 0
 25
Theo dõi DocLuat trên Google News
Quy định cá nhân vận động từ thiện
Bà Trương Thị Ngọc Ánh, Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ảnh: Giang Huy

Bà Trương Thị Ngọc Ánh: Ai cũng có "quyền làm từ thiện"

Nghị định số 93/2021/NĐ-CP lần đầu tiên mở ra hành lang pháp lý cho phép cá nhân huy động tiền từ thiện và có quy định ràng buộc để việc này được minh bạch, tránh bị lợi dụng.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 93/2021/NĐ-CP về Vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo. Nghị định có hiệu lực từ 11/12, thay thế Nghị định 64/2008.

Bà Trương Thị Ngọc Ánh, Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc, trả lời về vấn đề này:

- Theo Nghị định 64/2008, cá nhân không có quyền kêu gọi, vận động từ thiện. Vì sao cơ quan soạn thảo cho phép việc này tại Nghị định số 93/2021/NĐ-CP/2021?

- Tôi cho rằng không ai được độc quyền làm từ thiện và hoàn toàn đồng tình quy định mở rộng đối tượng được vận động, huy động nguồn lực xã hội cho công tác thiện nguyện.

Nghị định 64/2008 không cho nhưng thực tế nhiều người kêu gọi, phân phối tài sản từ thiện rất hiệu quả và chúng tôi tổng kết việc này khi xây dựng Nghị định số 93/2021/NĐ-CP. Việc thiện nguyện luôn xuất phát từ cái tâm; hỗ trợ người khác khi khó khăn là tấm lòng, đạo lý con người Việt Nam nên không thể ngăn cản.

Quy định mới khuyến khích cá nhân, tổ chức có điều kiện hỗ trợ các trường hợp, địa phương bị ảnh hưởng bởi thiên tai, sự cố, dịch bệnh; cùng chính quyền khắc phục khó trong bối cảnh nguồn lực ngân sách eo hẹp.

- Liên tiếp xảy ra lùm xùm liên quan một số nghệ sĩ làm từ thiện khiến nhiều người thực tâm muốn làm từ thiện bị vạ lây. Nghị định mới đã bảo vệ họ như thế nào?

- Nghị định mới chắc chắn khắc phục được vướng mắc, lùm xùm kéo dài trong giai đoạn qua. Tôi cho rằng việc làm từ thiện nếu không có chế tài quản lý, lòng tốt của nhân dân dễ bị kẻ xấu lợi dụng.

Nghị định số 93/2021/NĐ-CP đưa tất cả vào khuôn khổ, như quy định từ thiện phải đăng ký với chính quyền địa phương, lập tài khoản ngân hàng riêng cho một nội dung vận động... Điều này sẽ giúp cơ quan chức năng kiểm tra, rà soát dễ dàng.

Trước đây, chúng ta không kiểm soát hoạt động từ thiện, ai sai người đó chịu. Nhưng quy định mới gắn trách nhiệm giám sát vào Mặt trận Tổ quốc các cấp. Ví dụ, một người vận động được 100 tỷ đồng đi từ thiện ở tỉnh A nhưng lại chiếm dụng khoảng 10 tỷ thì ngoài cá nhân đó, Mặt trận Tổ quốc tỉnh A cũng phải chịu trách nhiệm. Khó khăn ở chỗ nhân lực của Mặt trận hạn chế, đây là việc chúng tôi trăn trở.

- Với yêu cầu phối hợp với địa phương, lập tài khoản riêng..., "lắm thủ tục" sẽ làm mất tính kịp thời, cấp bách trong hỗ trợ hoàn cảnh khó khăn. Bà giải thích thế nào về việc này?

- Mọi vấn đề đều có 2 mặt. Chúng ta không thực hiện biện pháp chặt chẽ để kiểm soát sẽ dễ bị kẻ xấu lợi dụng. Dù chậm một chút so với yêu cầu thực tiễn nhưng mọi việc minh bạch sẽ tốt hơn.

Nghị định số 93/2021/NĐ-CP tạo điều kiện cho mọi người kêu gọi từ thiện một cách nhanh chóng. Điều 18 quy định, chậm nhất 3 ngày từ khi thông báo, UBND nơi nhận hỗ trợ phải hướng dẫn phạm vi, đối tượng, thời gian phân phối nên trong thời gian đó, cá nhân đi từ thiện có thể hoàn thành các thủ tục khác. Tôi tin chính quyền luôn giúp họ tối đa trong việc này.

Thời gian hỗ trợ cho một đợt thiên tai, chữa bệnh... cũng không phải chỉ vài ngày, có khi kéo dài cả tháng nên làm chặt chẽ từ đầu vừa đảm bảo tính hiệu quả lại giúp tránh dị nghị.

Ngoài ra, Nghị định số 93/2021/NĐ-CP không điều chỉnh đối tượng là các hội nhóm nhỏ tự đi làm từ thiện bằng tiền của mình mà không kêu gọi bên ngoài đóng góp. Ví dụ, thành viên trong một nhóm, dòng họ, một câu lạc bộ cùng nhau làm từ thiện sẽ không phải lập tài khoản, đăng ký.

Các cơ sở tôn giáo cũng được tạo điều kiện làm từ thiện, chỉ cần thông báo kết quả vận động và phân phối.

­- Nhiều ý kiến cho rằng cần kiểm toán hoạt động từ thiện của những cá nhân huy động được số tiền lớn, thậm chí hàng trăm tỷ đồng. Tại sao Nghị định số 93/2021/NĐ-CP không quy định nội dung này?

- Những cơ quan, tổ chức được giao trách nhiệm vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn lực từ thiện có trách nhiệm thống kê, báo cáo kết quả với Chính phủ, UBND các cấp, cơ quan chủ quản. Mặt trận Tổ quốc ngoài báo cáo còn phải định kỳ 3 năm một lần thuê kiểm toán về rà soát toàn bộ khoản thu, chi từ nguồn nhân dân ủng hộ.

Cá nhân làm từ thiện không buộc phải kiểm toán nhưng Nghị định số 93/2021/NĐ-CP yêu cầu công khai trên phương tiện truyên thông về số tiền, hiện vật huy động được sau 15 ngày từ khi kết thúc tiếp nhận. Việc sử dụng ra sao, cho đối tượng nào phải công khai sau 30 ngày khi kết thúc phân phối. Những nội dung này còn phải niêm yết 30 ngày tại trụ sở UBND cấp xã nơi người làm từ thiện cư trú.

Tôi cho rằng việc niêm yết cũng rườm ra nhưng không có quy định nào bao phủ mọi góc độ. Tôi hy vọng Nghị định số 93/2021/NĐ-CP sẽ tạo cho mỗi người ý thức làm từ thiện bằng cái tâm, đảm bảo minh bạch để xã hội ngày càng nhiều việc tốt. Mặt trận Tổ quốc sẽ giám sát công tác từ thiện và sẵn sàng kiến nghị Chính phủ điều chỉnh những quy định không phù hợp.

Quan điểm của Luật sư về Nghị định 93/2021/NĐ-CP quy định cá nhân vận động từ thiện

Luật sư Nguyễn Đức Hùng - Phó Trưởng Phòng Tranh Tụng, Công Ty Luật TNHH TGS (Thuộc Đoàn Luật Sư Thành Phố Hà Nội)

Mới đây, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 93/2021/NĐ-CP về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo. Theo đó, ngoài các tổ chức được kêu gọi, vận động từ thiện như hiện nay thì bổ sung thêm đối tượng là cá nhân có đủ năng lực hành vi dân sự tham gia vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo. Như vậy, điểm mới của Nghị định này so với Nghị định cũ là cho phép cá nhân được tham gia vận động các nguồn đóng góp tự nguyện, kèm theo quy định cụ thể:

- Các cá nhân khi vận động, tiếp nhận phân phối nguồn đóng góp tự nguyện để hỗ trợ thiên tai dịch bệnh, sự cố cá nhân có trách nhiệm thông báo trên các phương tiện thông tin truyền thông về mục đích, phạm vi, phương thức, hình thức vận động và tài khoản tiếp nhận, địa điểm tiếp nhận cũng như thời gian cam kết phân phối và gửi bằng văn bản đến UBND cấp xã nơi cư trú theo mẫu.

- UBND cấp xã có trách nhiệm lưu giữ và theo dõi cung cấp các thông tin khi có yêu cầu của tổ chức đóng góp hoặc nhận hỗ trợ, cơ quan có thẩm quyền phục vụ công tác hướng dẫn, theo dõi, thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

- Các cá nhân mở tài khoản riêng tại ngân hàng thương mại theo từng cuộc vận động để tiếp nhận, quản lý toàn bộ số tiền đóng góp tự nguyện, bố trí địa điểm phù hợp để tiếp nhận; có biên nhận các khoản đóng góp tự nguyện bằng tiền mặt, hiện vật tiếp nhận được khi tổ chức, cá nhân đóng góp yêu cầu.

- Cá nhân không được tiếp nhận thêm các khoản đóng góp tự nguyện sau khi kết thức thời gian tiếp nhận đã cam kết và có trách nhiệm thông báo đến nơi mở tài khoản về việc dừng tiếp nhận các khoản đóng góp tự nguyện.

- Cá nhân cũng căn cứ vào nguồn đóng góp tự nguyện, tiếp nhận mà có trách nhiệm thông báo với UBND nơi tiếp nhận hỗ trợ để phối hợp xác định phạm vi, đối tượng, mức, thời gian và hỗ trợ và thực hiện phân phối sử dụng đúng cam kết… Chậm nhất sau 3 ngày làm việc sau khi nhận được thông báo, UBND nơi tiếp nhận hỗ trợ chủ trì, phối hợp với Ban Vận động cùng cấp nếu có hướng dẫn cá nhân về phạm vi, đối tượng, mức hỗ trợ…khi cần thiết hoặc theo đề nghị của cá nhân.

Bên cạnh đó, Nghị định mới cũng quy định, các cá nhân vận động có trách nhiệm thống nhất với tổ chức, cá nhân đóng góp để có phương án phân phối, sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện còn dư hoặc chuyển cho Ủy ban MTTQ các cấp để thực hiện các chính sách an sinh xã hội nhằm đảm bảo phù hợp với mục tiêu cam kết với các tổ chức, cá nhân đóng góp. Các cá nhân công khai kết quả tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện trên phương tiện truyền thông. Chi phí cho hoạt động vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện do các cá nhân đứng ra vận động tự chi trả. Các cá nhân có trách nhiệm mở sổ ghi chép đầy đủ thông tin về kết quả tiếp nhận, phân phối tiền, hiện vật đóng góp tự nguyện theo đối tượng, địa bàn được hỗ trợ, gồm nhiều khoản tiếp nhận có điều kiện và địa chỉ cụ thể.

Các điểm mới trong Nghị định số 93/2021/NĐ-CP không chỉ khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức, cá nhân phát huy tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái, nhanh chóng hỗ trợ nhằm ổn định cuộc sống, khôi phục và phát triển sản xuất, sinh hoạt của người dân, mà còn tạo môi trường từ thiện minh bạch, rõ ràng, tránh các hiện tượng cá nhân lợi dụng từ thiện để vụ lợi. Có thể thấy, việc ban hành Nghị định 93/2021/NĐ-CP sẽ góp phần đảm bảo việc tổ chức vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện được hiệu quả và kịp thời hơn.

Thực tế cho thấy, cũng bởi chưa có khung pháp luật rõ ràng và phù hợp, mới để xảy ra những nhiều cá nhân tham gia hoạt động này đã phải rơi vào tình cảnh trớ trêu khi vướng vào các vụ “lùm xùm” liên quan đến công khai, minh bạch trong hoạt động từ thiện hoặc các hành vi phạm pháp luật của tổ chức, cá nhân khi kêu gọi từ thiện.

Nghị định mới cũng đã có đề cập đến trách nhiệm lưu trữ thông tin và công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm nhưng chưa được cụ thể. Các quy định này càng rõ ràng, cụ thể thì sẽ càng dễ thực hiện, bảo đảm sự thống nhất ứng xử cho tất cả các bên tham gia, bao gồm cả phía cơ quan chức năng và chính quyền. Vì vậy, nếu các vướng mắc này không được giải quyết sớm thì đối tượng chịu thiệt thòi nhất chính là những người dân gánh chịu thiên tai, thảm hoạ.

Nghị định cũ khuyến khích người dân hoạt động từ thiện nhưng theo một cơ chế là việc vận động quyên góp, phân bố tiền quy vào các đầu mối lớn như Mặt trận Tổ quốc, Hội chữ thập đỏ, chính quyền các cấp ở địa phương và các tổ chức xã hội từ thiện có tư cách pháp nhân. Mục đích của quy định này nhằm tạo hành lang để hoạt động cứu trợ diến ra có tổ chức, phân phối hợp lý tiền và hàng cứu trợ, giảm thiểu các rủi ro cá nhân, nhóm từ thiện vào vùng thiên tai, tránh các hiện tượng cá nhân trục lợi từ hoạt động bảo hiểm. Tuy nhiên, việc trao quyền cho một số tổ chức như trên lại có những khó khăn, vướng mắc trong việc thiếu kho bãi, phương tiện vận chuyện và người quản lý, dẫn đến hoạt động từ thiện không hiệu quả. Nghị định năm 2008 đã được ban hành và có hiệu lực hơn 10 năm qua nhưng không được thực thi trên thực tế. Hàng ngàn nhóm từ thiện, hàng triệu cá nhân vẫn tiến hành quyền góp và cứu trợ từ nguyện, dù có dựa theo hướng dẫn của địa phương nhưng vẫn không thông qua các tổ chức mà Nghị định năm 2008 quy định. Như vậy, thực tế đã chứng minh Nghị định cũ có những hạn chế, không phù hợp thực tiễn, không phát huy hiệu quả quản lý nên cần có Nghị định mới sửa đổi.

Bên cạnh đó, hiện nay, không ít những vụ “lùm xùm” xung quanh vấn đề công khai, minh bạch trong hoạt động thiện nguyện. Liên tục có những vụ việc/ vụ án liên quan đến các cá nhân kêu gọi từ thiện trên mạng rồi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản với phương thức tinh vi, đa dạng về cách tiếp cận nạn nhân; nhiều vụ có số lượng lớn bị hại tham gia tại nhiều địa phương trên cả nước. Vì vậy, pháp luật cũng cần quy định công khai, minh bạch tài chính, ngăn chặn các hành vi lạm dụng quyên góp để trục lợi.

Từ những nguyên nhân trên, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 93/2021/NĐ-CP thay thế Nghị định năm 2008 quy định về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, là vô cũng cần thiết và giải quyết được nhu cầu cấp thiết hiện nay.

Nguyễn Văn Ngọc (theo VnExpress, tgslaw)

Phản ứng của bạn là gì?

like

dislike

love

funny

angry

sad

wow